Dlaczego kosmetyki „dla mężczyzn” i „dla kobiet” często różnią się bardziej opakowaniem niż biologią?

Mężczyźni przyznają się, że podbierają partnerkom kosmetyki do twarzy. Często ze zdziwieniem odkrywając, że ich skóra wygląda po nich lepiej niż po produktach przeznaczonych „dla mężczyzn”.

Z drugiej strony zdarza się, że kobiety korzystają z kosmetyków reklamowanych jako męskie, zwłaszcza wtedy, gdy ich skóra staje się bardziej tłusta, reaktywna albo skłonna do niedoskonałości.

Czy to oznacza, że producenci źle projektują kosmetyki?

Nie.

Oznacza raczej, że skóra nie działa według podziału na „męską” i „kobiecą”, lecz według biologii. O tym, czego naprawdę potrzebuje, znacznie więcej mówi poziom hormonów, wiek i aktualna kondycja skóry niż płeć wpisana w dokumentach.

Autor: Zespół Ekspertów All in Skin

Dwie sytuacje, które nie są przypadkiem

Znasz to: on ma tłustą, odporną skórę i praktycznie bez pielęgnacji wygląda dobrze przez większość życia, ona przechodzi przez fazy suchości, przebarwień i nagłych zmian kondycji cery związanych z cyklem, ciążą czy menopauzą. Wygląda to jak dwa różne światy, więc naturalnie kupujemy dwa różne zestawy kosmetyków: jeden podpisany „dla niego”, drugi „dla niej”.

Tyle że to uproszczenie zaczyna się sypać, gdy przyjrzeć się bliżej pojedynczym przypadkom. Kobieta z zespołem policystycznych jajników (PCOS) często ma skórę tłustą, z trądzikiem i nadmiarem sebum, dokładnie taką, jaką stereotypowo przypisuje się mężczyznom. Mężczyzna po czterdziestym roku życia, u którego stopniowo spada poziom testosteronu, zaczyna doświadczać suchości i utraty jędrności skóry, dokładnie tego, co stereotypowo przypisuje się kobietom po menopauzie.

Co się właściwie dzieje? Dlaczego biologia tak łatwo „miesza szyki” podziałowi, na którym opiera się cała półka kosmetyczna w drogerii?

Czym właściwie są hormony płciowe dla Twojej skóry

Pierwszy mit, który warto obalić, zanim przejdziemy dalej: testosteron nie jest „męskim hormonem”, a estrogen nie jest „hormonem kobiecym”. To uproszczenie, które nie ma pokrycia w endokrynologii. Obie płcie produkują oba hormony przez całe życie, jajniki i nadnercza kobiet wytwarzają androgeny (w tym testosteron), a u mężczyzn część testosteronu jest przekształcana w estrogen w procesie zwanym aromatyzacją, zachodzącym m.in. w tkance tłuszczowej. Różni je przede wszystkim proporcja krążących stężeń, a nie sama obecność.

To samo dotyczy skóry. Receptory androgenowe oraz receptory estrogenowe (typu ERα i ERβ) występują w skórze niezależnie od płci metrykalnej, w fibroblastach, keratynocytach, mieszkach włosowych i gruczołach łojowych obu płci. Skóra nie „wie”, czy należy do mężczyzny czy kobiety, ona po prostu reaguje na to, jakie stężenia hormonów aktualnie do niej docierają.

To rozróżnienie, stężenie hormonu, a nie płeć jako taka, jest kluczem do zrozumienia, dlaczego pielęgnacja oparta wyłącznie na metce „dla niego” lub „dla niej” tak często mija się z tym, czego skóra faktycznie potrzebuje.

1. Testosteron buduje grubszą, gęstszą skórę, ale nie jest przypisany do jednej płci

Sam Shuster wraz z zespołem z Uniwersytetu w Newcastle, w klasycznym już badaniu z 1975 roku, zmierzyli zawartość kolagenu i grubość skóry przedramienia u dużej grupy zdrowych osób w różnym wieku. Wynik był jednoznaczny: zawartość kolagenu w skórze kobiet była niższa niż u mężczyzn w każdej grupie wiekowej, nie tylko po menopauzie, ale też u młodych, zdrowych kobiet.

Mechanizm biologiczny stojący za tym odkryciem jest dziś dobrze poznany: androgeny (w tym testosteron) pobudzają fibroblasty skóry właściwej do intensywniejszej produkcji kolagenu poprzez receptory androgenowe obecne na ich powierzchni. Im wyższe stężenie krążących androgenów, tym gęstsza sieć włókien kolagenowych i grubsza skóra, niezależnie od tego, czy te androgeny pochodzą z jąder, jajników czy nadnerczy.

Właśnie dlatego kobiety z podwyższonym poziomem androgenów (np. w przebiegu PCOS) czy kobiety trans przyjmujące terapię testosteronową obserwują pogrubienie i zagęszczenie skóry, dokładnie ten sam mechanizm co u mężczyzn.

Co z tego wynika w praktyce: gęstość kolagenu w Twojej skórze zależy od aktualnego profilu hormonalnego, nie od płci wpisanej w dowód osobisty. Dlatego 25-letni mężczyzna i 55-letnia kobieta mogą realnie potrzebować tego samego wsparcia dla kolagenu, mimo że kupowaliby zupełnie inne kosmetyki, gdyby kierowali się wyłącznie metką na opakowaniu.

2. Sebum, DHT i mit „męskiej cery tłustej”

Gruczoły łojowe są jednym z najbardziej hormonalnie aktywnych elementów skóry. Zespół badaczy Szöllősi, Oláh, Bíró i Tóth z Uniwersytetu w Debreczynie, w przeglądzie z 2018 roku opisującym endokrynologię gruczołu łojowego, wskazuje, że same sebocyty (komórki gruczołu łojowego) posiadają pełne wyposażenie enzymatyczne, w tym enzym 5α-reduktazę, do samodzielnej konwersji krążących prekursorów androgenów w silnie działający dihydrotestosteron (DHT). Ten proces zachodzi lokalnie, w skórze, i to niezależnie od tego, czy skóra należy do mężczyzny, czy kobiety.

To dlatego trądzik hormonalny u dorosłych kobiet (często nasilający się w drugiej fazie cyklu albo w przebiegu PCOS) ma dokładnie ten sam mechanizm biologiczny co typowy „męski” trądzik okresu dojrzewania: nadmiar DHT pobudzający receptory androgenowe w gruczołach łojowych. Duży przegląd systematyczny Rahrovan, Fanian, Mehryan, Humbert i Firooza z 2018 roku, obejmujący 57 badań porównujących skórę męską i żeńską, pokazuje zresztą, że wyniki dotyczące samego poziomu sebum bywają w literaturze niejednoznaczne: część badań notuje wyższe wartości u mężczyzn, inne nie znajdują istotnej różnicy w niektórych okolicach twarzy.

Co z tego wynika w praktyce: „tłusta, męska cera” to w rzeczywistości opis pewnego profilu hormonalnego (wysoki DHT, aktywne receptory androgenowe w gruczołach łojowych), a nie cecha zarezerwowana dla jednej płci. Niacynamid, który reguluje wydzielanie sebum, działa na ten sam mechanizm biologiczny niezależnie od tego, czyja to skóra.

3. Estrogen i kolagen: receptory obecne w skórze obu płci

Tu robi się naprawdę ciekawie. Margaret Markiewicz wraz z zespołem z Medical University of South Carolina, w badaniu z 2013 roku opublikowanym w Journal of Investigative Dermatology, analizowała myszy pozbawione jednego z dwóch receptorów estrogenowych, ERα lub ERβ. Wyniki okazały się zaskakująco nieoczywiste: myszy bez receptora ERα miały więcej kolagenu w skórze (bo spadła aktywność enzymu rozkładającego kolagen, MMP-15), podczas gdy myszy bez receptora ERβ miały go mniej, mimo że ich fibroblasty w hodowli produkowały kolagenu więcej, bo jednocześnie wzrosła aktywność enzymów go degradujących. Innymi słowy: estrogen nie działa na kolagen w jeden prosty sposób, tylko poprzez subtelną równowagę między dwoma różnymi receptorami.

To jednak nie jest wiedza czysto akademicka. Jak podsumowują w swoim przeglądzie z 2007 roku badaczki Stevenson i Thornton z University of Bradford, receptory estrogenowe (głównie ERβ) są obecne w fibroblastach skóry właściwej u obu płci, nie tylko u kobiet. Powołują się przy tym na badanie zespołu Son i współpracowników z 2005 roku, w którym miejscowe podanie estradiolu zwiększyło ekspresję prokolagenu typu I zarówno w skórze starszych mężczyzn, jak i kobiet, chociaż u kobiet wzrost był istotnie większy.

Co z tego wynika w praktyce: skóra mężczyzny biologicznie „słyszy” estrogen podobnie jak skóra kobiety, po prostu zwykle jest wystawiona na jego niższe stężenie. To nie jest hormon, którego można całkowicie zignorować w kontekście męskiej pielęgnacji.

4. Menopauza i andropauza: dwa tempa tego samego zjawiska

Tu dochodzimy do sedna tego, dlaczego wiek 45–55 lat bywa punktem zwrotnym dla obu płci, choć z zupełnie różną dynamiką.

U kobiet spadek estrogenu w okresie menopauzy jest gwałtowny. Klasyczne, wielokrotnie potwierdzane badania Brincata i współpracowników z 1987 roku, opublikowane w Obstetrics & Gynecology, wykazały, że kobiety tracą nawet do 30% kolagenu skóry już w ciągu pierwszych pięciu lat po menopauzie, a w kolejnych piętnastu latach tempo utraty wynosi około 2,1% rocznie. Grubość skóry spada w tym czasie o około 1,1% rocznie. To jeden z najbardziej gwałtownych, udokumentowanych zwrotów biologicznych w całym procesie starzenia się skóry.

U mężczyzn zachodzi analogiczny proces, tyle że w zupełnie innym tempie. Zgodnie z danymi z longitudinalnego Massachusetts Male Aging Study, opublikowanymi przez Feldmana i zespół w 2002 roku w Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, poziom testosteronu u mężczyzn zaczyna spadać stopniowo już po 30.–40. roku życia, średnio o około 1% rocznie. Zjawisko to bywa nazywane andropauzą, choć w przeciwieństwie do menopauzy nie ma ono jednego wyraźnego punktu granicznego, to raczej powolne, rozłożone na dekady osuwanie się.

Co z tego wynika w praktyce: obie płcie przechodzą przez ten sam mechanizm biologiczny, czyli spadek hormonu płciowego prowadzący do spadku kolagenu i pogorszenia funkcji bariery skórnej, tylko w innym tempie. U kobiet to gwałtowny, skoncentrowany w czasie spadek, u mężczyzn powolne osuwanie się. Oboje potrzebują w tym momencie życia wsparcia dla kolagenu, różni ich tylko pilność i tempo.

Dlaczego podział „dla niego” i „dla niej” na sklepowej półce to głównie marketing

Skoro biologia hormonów płciowych jest tak podobna, skąd bierze się cała branża kosmetyków podzielona ściśle na „linię męską” i „linię damską”? W ogromnej mierze z opakowania, zapachu i konsystencji, nie ze składu aktywnego. Peptyd miedziowy, stabilna witamina C czy niacynamid nie mają płci, działają na te same receptory i te same szlaki biologiczne niezależnie od tego, czyja skóra je otrzymuje.

To nie znaczy, że różnice w skórze nie istnieją, dane z przeglądu Rahrovan i współpracowników z 2018 roku pokazują realne, mierzalne różnice w grubości, nawilżeniu, sebum czy pH skóry między płciami. Różnice te wynikają jednak ze średnich stężeń hormonów w populacji, a nie z twardej reguły przypisanej do każdej jednostki. Realny profil hormonalny konkretnej osoby, jej wiek i etap życia, mówi o potrzebach jej skóry dużo więcej niż płeć wpisana w metrykę.

Jak w praktyce dobierać pielęgnację na podstawie biologii, a nie metki

• Wysoki poziom sebum i skłonność do zatkanych porów (u kobiety czy mężczyzny, w każdym wieku) – składniki regulujące wydzielanie łoju, np. niacynamid obecny w formule Glass Code, działa na ten sam mechanizm biologiczny niezależnie od płci.
• Spadek jędrności i gęstości skóry związany z wiekiem 40+ (u kobiet w okresie menopauzy, u mężczyzn w toku stopniowej andropauzy) – wsparcie dla syntezy kolagenu, np. peptyd miedziowy GHK-Cu w formule Blue Code.
• Osłabiona bariera skóry i większa wrażliwość na wahania hormonalne – codzienna ochrona antyoksydacyjna, niezależnie od tego, czy spadek dotyczy estrogenu czy testosteronu.
• Podejmowanie decyzji pielęgnacyjnych na podstawie tego, co skóra faktycznie robi (przetłuszcza się? traci jędrność? piecze po kosmetykach?), a nie tego, co sugeruje kolor opakowania.

Pielęgnacja bez metki płci

W filozofii ALL IN SKIN pielęgnacja nie ma płci, ma biologię. Nasz założyciel opisując powstanie marki, mówił wprost, że chciał stworzyć kosmetyki dla wszystkich, niezależnie od wieku i płci, bo tak jest ekonomiczniej i prościej. Dane naukowe przytoczone powyżej pokazują, że to nie jest tylko wygodne hasło marketingowe, to opis tego, jak faktycznie działa skóra. Testosteron i estrogen krążą w organizmie każdego z nas przez całe życie, tylko w różnych proporcjach, a skóra reaguje na te proporcje, nie na płeć wpisaną w dokumentach.

Dowiedz się więcej O NAS

Najbardziej świadoma decyzja pielęgnacyjna, jaką możesz podjąć, to przestać pytać, czy to kosmetyk dla mnie, bo jestem kobietą albo mężczyzną, i zacząć pytać, czy ten kosmetyk odpowiada na to, co faktycznie dzieje się w mojej skórze.

Być może największą zmianą w nowoczesnej kosmetologii nie jest odkrycie kolejnego składnika aktywnego. Być może jest nią zrozumienie, że skóra nie reaguje na etykiety, lecz na biologię.

FAQ – Najczęstsze pytania

Czy kobiety naprawdę mają testosteron, a mężczyźni estrogen?

Tak. Jajniki i nadnercza kobiet produkują androgeny, w tym testosteron, przez całe życie. Mężczyźni z kolei wytwarzają estrogen w procesie aromatyzacji testosteronu, zachodzącym m.in. w tkance tłuszczowej i jądrach. Różnica między płciami dotyczy proporcji i stężeń tych hormonów, a nie ich obecności.

Czy mężczyzna może bezpiecznie używać kosmetyku z linii „damskiej” i odwrotnie?

Tak. Składniki aktywne, takie jak peptydy, witamina C, niacynamid czy kwas hialuronowy, nie są przypisane do jednej płci i działają na te same mechanizmy biologiczne w skórze obu płci. Różnice między liniami „męskimi” i „damskimi” dotyczą zwykle zapachu, konsystencji i opakowania, rzadziej realnie odmiennego składu aktywnego.

Czy kobiety z PCOS mają skórę bardziej podobną do „typowo męskiej”?

Tak, w pewnym sensie. Podwyższony poziom androgenów w przebiegu zespołu policystycznych jajników aktywuje te same receptory i szlaki biologiczne w gruczołach łojowych i fibroblastach co u mężczyzn, stąd częstsze u tych kobiet nadmierne wydzielanie sebum, trądzik czy pogrubienie skóry.

Czy andropauza u mężczyzn to realne, potwierdzone zjawisko?

Tak, choć przebiega inaczej niż menopauza. Zamiast gwałtownego spadku, poziom testosteronu u większości mężczyzn obniża się stopniowo, o około 1% rocznie po 30.–40. roku życia, co z czasem przekłada się na zauważalne zmiany w skórze, m.in. spadek jędrności i nawilżenia.

Czy terapia hormonalna (HRT lub TRT) zmienia wygląd skóry?

Badania kliniczne z lat 80. i kolejnych dekad pokazują, że tak, hormonalna terapia zastępcza u kobiet po menopauzie może częściowo odbudować zawartość kolagenu i grubość skóry. To jednak decyzja medyczna, którą należy podejmować wyłącznie z lekarzem, uwzględniając indywidualne ryzyko i korzyści. To nie jest temat, w którym kosmetyki mogą zastąpić konsultację endokrynologiczną.

Od kiedy warto zwracać uwagę na zmiany hormonalne w pielęgnacji?

Nie ma jednej sztywnej granicy wieku, ale zarówno u kobiet (perimenopauza zwykle w okolicach 40.–50. roku życia), jak i u mężczyzn (stopniowy spadek testosteronu od 30.–40. roku życia) to właśnie ten okres jest dobrym momentem, by włączyć wsparcie dla kolagenu i bariery skóry, zanim zmiany staną się w pełni widoczne.

Co warto zapamiętać, w skrócie

• Testosteron i estrogen występują u obu płci przez całe życie, różni je proporcja, nie obecność.
• Receptory dla obu hormonów znajdują się w skórze kobiet i mężczyzn, skóra reaguje na stężenie hormonu, nie na płeć metrykalną.
• Gęstość kolagenu i grubość skóry zależą od poziomu krążących androgenów, dlatego kobiety z PCOS czy w trakcie terapii testosteronowej mogą mieć skórę biologicznie bardziej „męską”.
• Estrogen wpływa na kolagen także w męskiej skórze, badania pokazują wzrost syntezy kolagenu po zastosowaniu estradiolu u obu płci.
• Menopauza i andropauza to ten sam mechanizm (spadek hormonu płciowego prowadzący do spadku kolagenu), różni je tempo: gwałtowne u kobiet, stopniowe u mężczyzn.
• Podział kosmetyków na „dla niego” i „dla niej” opiera się głównie na zapachu i opakowaniu, nie na odmiennym działaniu składników aktywnych.

Bibliografia i źródła naukowe

• Grubość i kolagen skóry a płeć — Shuster S, Black MM, McVitie E. The influence of age and sex on skin thickness, skin collagen and density. Br J Dermatol. 1975
• Receptory estrogenowe ERα/ERβ a kolagen (badanie na myszach) — Markiewicz M et al. A role for estrogen receptor-alpha and estrogen receptor-beta in collagen biosynthesis in mouse skin. J Invest Dermatol. 2013
• Estrogen a starzenie skóry, w tym badanie Son i wsp. 2005 u obu płci — Stevenson S, Thornton J. Effect of estrogens on skin aging and the potential role of SERMs. Clin Interv Aging. 2007
• Spadek kolagenu po menopauzie — Brincat M et al. Skin collagen changes in postmenopausal women receiving different regimens of estrogen therapy. Obstet Gynecol. 1987
• Spadek testosteronu z wiekiem u mężczyzn (Massachusetts Male Aging Study) — Feldman HA et al. Age trends in the level of serum testosterone and other hormones in middle-aged men. J Clin Endocrinol Metab. 2002
• Endokrynologia gruczołu łojowego i DHT — Szöllősi AG, Oláh A, Bíró T, Tóth BI. Recent advances in the endocrinology of the sebaceous gland. Dermatoendocrinol. 2018
• Przegląd systematyczny różnic skóry męskiej i żeńskiej (57 badań) — Rahrovan S, Fanian F, Mehryan P, Humbert P, Firooz A. Male versus female skin: what dermatologists and cosmeticians should know. Int J Womens Dermatol. 2018